Bijwerkingen van boswellia
Boswellia serrata, beter bekend als Indiase wierook, duikt steeds vaker op in supplementen voor gewrichten en spierherstel. De hars wordt als natuurlijk en mild gepresenteerd. Maar ook een plantenextract heeft een farmacologisch profiel. De redactie bekeek welke bijwerkingen in klinische studies zijn gemeld en waar de kennis nog tekortschiet.
Wat is boswellia en hoe werkt het?
Boswellia is de gomhars van de boswelliaboom, die groeit in India, het Arabisch schiereiland en Oost-Afrika. In de Ayurvedische geneeskunde wordt de hars al eeuwen gebruikt tegen ontstekingen. In supplementen gaat het meestal om gestandaardiseerde extracten van Boswellia serrata.
De werkzame stoffen zijn boswelliazuren, waarvan acetyl-11-keto-bèta-boswelliazuur (AKBA) het meest onderzocht is. Deze stoffen remmen in het laboratorium het enzym 5-lipoxygenase, dat betrokken is bij de aanmaak van ontstekingsbevorderende leukotriënen. Dat is een ander aangrijpingspunt dan dat van gewone pijnstillers als ibuprofen.
Een overzicht van Abdel-Tawab en collega's wees er wel op dat de opname van boswelliazuren uit de darm beperkt is en dat de bloedspiegels van AKBA bij mensen laag zijn. Hoe de effecten in het lichaam precies tot stand komen, is daardoor nog niet volledig opgehelderd.
Meta-analyses bij artrose laten een gunstig effect zien op pijn en functie, al zijn veel studies klein en door fabrikanten gefinancierd. Voor sporters zonder artrose ontbreekt goed onderzoek naar herstel of prestaties.
Gemelde bijwerkingen in studies
In de klinische studies die tot nu toe gepubliceerd zijn, wordt boswellia over het algemeen goed verdragen. In een systematische review naar artrose van Yu en collega's was het aantal bijwerkingen in de boswelliagroepen vergelijkbaar met dat in de placebogroepen.
De meest gemelde klachten betreffen het maag-darmkanaal. Ze zijn meestal mild en verdwijnen na stoppen of bij inname met een maaltijd.
- Misselijkheid en een opgeblazen gevoel.
- Maagpijn of zuurbranden.
- Diarree of juist een tragere stoelgang.
- Huiduitslag of jeuk (zelden, mogelijk allergisch).
- Hoofdpijn (incidenteel gemeld).
Er zijn enkele casusbeschrijvingen van leverschade bij gebruikers van kruidenpreparaten waarin boswellia zat, vaak in combinatie met andere ingrediënten. Of boswellia zelf de oorzaak was, is moeilijk vast te stellen. Toch is het een reden om bij onverklaarde vermoeidheid, donkere urine of gele ogen direct te stoppen en een arts te raadplegen.
Langetermijngegevens ontbreken grotendeels: de meeste studies duurden enkele weken tot maximaal enkele maanden. Over jarenlang dagelijks gebruik is weinig bekend.
Wisselwerkingen met medicijnen
Laboratoriumonderzoek suggereert dat boswelliazuren invloed kunnen hebben op leverenzymen van het cytochroom P450-systeem en op transporteiwitten zoals P-glycoproteïne. Of dat bij mensen in normale doses klinisch relevant is, is niet goed onderzocht. Voorzichtigheid is daarom op zijn plaats bij medicijnen met een smalle therapeutische breedte.
Omdat boswellia in het ontstekingsproces ingrijpt, is theoretisch een optelling denkbaar met ontstekingsremmers (NSAID's) of met middelen die de stolling beïnvloeden. Harde klinische gegevens daarover ontbreken.
| Medicatiegroep | Mogelijk aandachtspunt | Advies |
|---|---|---|
| Antistollingsmiddelen | Theoretische optelling van effect | Overleg met arts of trombosedienst |
| NSAID's (ibuprofen, naproxen) | Meer maagklachten mogelijk | Niet zonder overleg combineren |
| Immuunonderdrukkers | Onbekende invloed op afweer en spiegels | Alleen na overleg met specialist |
| Medicijnen via CYP-enzymen | Mogelijk gewijzigde spiegels | Apotheker raadplegen |
Gebruik je vaste medicatie, vraag dan je apotheker om een interactiecheck. Apothekers in Nederland kunnen dat doen op basis van je medicatiedossier, ook voor zelfzorgmiddelen en supplementen als je die meldt.
Bijwerkingen van supplementen kun je melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Die meldingen helpen om zeldzame problemen eerder op te sporen.
Wie moet extra voorzichtig zijn?
Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, is de veiligheid van boswellia niet vastgesteld. Er zijn oude aanwijzingen dat wierookhars de baarmoeder kan beïnvloeden; gebruik in die periode wordt daarom afgeraden.
Het loont om naar anabolen steroiden bestellen te kijken.
Mensen met maagzweren, refluxklachten of een gevoelige darm hebben meer kans op maag-darmbijwerkingen. Ook bij chronische darmontstekingen, waar boswellia soms juist voor wordt onderzocht, hoort gebruik alleen plaats te vinden in overleg met de behandelend arts.
Bij leverziekten of verhoogde leverwaarden is voorzichtigheid geboden gezien de casusmeldingen. Voor kinderen zijn geen goede veiligheidsgegevens beschikbaar.
Wie allergisch is voor planten uit de familie Burseraceae of eerder reageerde op wierook of mirre, kan een kruisreactie krijgen. Dat geldt ook voor crèmes met boswellia, die huidirritatie kunnen geven.
Kwaliteit en dosering in de praktijk
De studies gebruiken sterk uiteenlopende extracten. Sommige zijn gestandaardiseerd op het totaalgehalte boswelliazuren, andere specifiek op AKBA, zoals de extracten die in de onderzoeken van Sengupta en collega's werden getest. In studies naar artrose lagen de dagdoseringen van gestandaardiseerde extracten meestal tussen ongeveer 100 en 1000 mg, afhankelijk van het extract.
Dat maakt vergelijken lastig: een product met 'boswellia 500 mg' zegt weinig als het gehalte aan boswelliazuren niet vermeld wordt. Kies bij voorkeur een product met een duidelijke standaardisatie en volg de aanwijzingen op het etiket.
In Nederland vallen kruidensupplementen onder de Warenwet en het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten; toezicht ligt bij de NVWA. Er is geen voorafgaande beoordeling van werkzaamheid. Gezondheidsclaims over gewrichten zijn voor boswellia in de EU niet goedgekeurd.
Neem het supplement bij de maaltijd om maagklachten te beperken, begin met de laagste dosering en evalueer na enkele weken of het iets toevoegt. Verwacht geen snelle pijnstilling zoals bij een NSAID.
Conclusies van de redactie
Boswellia lijkt bij kortdurend gebruik goed verdragen te worden, met vooral milde maag-darmklachten als bijwerking. Zeldzame leverproblemen zijn beschreven, maar een oorzakelijk verband is niet aangetoond.
Over wisselwerkingen en langdurig gebruik is weinig bekend. Mensen met vaste medicatie, leverproblemen of een zwangerschap doen er goed aan het middel te vermijden of eerst te overleggen.
Het bewijs voor nut bij sporters zonder gewrichtsaandoening is beperkt. Kwaliteit en standaardisatie verschillen sterk tussen producten.
Verder lezen? Bekijk onze artikelen over kurkuma voor gewrichten, over collageen voor pezen en over de risico's van langdurig ibuprofengebruik bij sporters.
Literatuur
- Abdel-Tawab M, Werz O, Schubert-Zsilavecz M. Boswellia serrata: an overall assessment of in vitro, preclinical, pharmacokinetic and clinical data. Clin Pharmacokinet. 2011;50(6):349–369.
- Yu G, Xiang W, Zhang T, et al. Effectiveness of Boswellia and Boswellia extract for osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis. BMC Complement Med Ther. 2020;20(1):225.
- Sengupta K, Alluri KV, Satish AR, et al. A double blind, randomized, placebo controlled study of the efficacy and safety of 5-Loxin for treatment of osteoarthritis of the knee. Arthritis Res Ther. 2008;10(4):R85.
- Kimmatkar N, Thawani V, Hingorani L, Khiyani R. Efficacy and tolerability of Boswellia serrata extract in treatment of osteoarthritis of knee – a randomized double blind placebo controlled trial. Phytomedicine. 2003;10(1):3–7.
- Gupta I, Parihar A, Malhotra P, et al. Effects of Boswellia serrata gum resin in patients with ulcerative colitis. Eur J Med Res. 1997;2(1):37–43.
