Citrus bergamot: voor wie is het af te raden?
Extract van de bergamotvrucht (Citrus bergamia) wordt aangeprezen als natuurlijke ondersteuning van het cholesterolgehalte. Sporters die bewust met hun hart en vaten bezig zijn, kijken er met interesse naar. Maar een middel dat het vetmetabolisme beïnvloedt, is niet voor iedereen geschikt. De redactie zet de contra-indicaties en aandachtspunten op een rij.
Wat is bergamotextract?
De bergamot is een citrusvrucht die vooral in Calabrië in Zuid-Italië wordt geteeld. De schil levert de bekende etherische olie die Earl Grey-thee zijn geur geeft. Voor supplementen wordt echter het sap of de vrucht gebruikt, waaruit een polyfenolrijk extract wordt gemaakt, vaak aangeduid als BPF (bergamot polyphenolic fraction).
Dat extract bevat flavonoïden zoals naringine, neohesperidine en neoeriocitrine, en de verbindingen brutieridine en melitidine. Van die laatste twee wordt gesuggereerd dat ze een statine-achtige werking hebben op het enzym HMG-CoA-reductase, dat een sleutelrol speelt bij de aanmaak van cholesterol in de lever.
Het is belangrijk om het extract niet te verwarren met bergamotolie. De etherische olie bevat bergapteen, een stof die de huid gevoelig maakt voor zonlicht en bij inname niet geschikt is. Supplementen gebruiken in principe sapextracten, maar de kwaliteit varieert.
Bergamotextract is in Nederland verkrijgbaar als voedingssupplement. Er zijn in de EU geen goedgekeurde gezondheidsclaims voor, en het is geen vervanging voor cholesterolverlagende medicatie.
Wat laat onderzoek zien?
De eerste humane studies van Mollace en collega's rapporteerden een daling van totaal- en LDL-cholesterol en triglyceriden en een stijging van HDL. Een latere studie van Toth en collega's volgde mensen met matig verhoogd cholesterol zes maanden en zag naast gunstige lipidenwaarden ook een afname van kleine, dichte LDL-deeltjes.
Een systematische review uit 2020 concludeerde dat bergamot gunstige effecten op het lipidenprofiel lijkt te hebben, maar dat de studies klein zijn, vaak een hoog risico op vertekening hebben en grotendeels uit dezelfde onderzoeksgroepen komen. Onafhankelijke replicatie is beperkt.
Over harde uitkomsten zoals hartinfarcten of beroertes bestaat geen enkel onderzoek met bergamot. De Europese richtlijn voor dyslipidemie van ESC/EAS noemt voedingssupplementen hooguit als aanvulling en zeker niet als alternatief voor bewezen medicatie bij een hoog risico.
Voor sporters zonder verhoogd cholesterol is er geen aangetoond voordeel op prestaties of herstel.
Groepen voor wie het af te raden is
Gezien de mogelijke invloed op het cholesterol- en glucosemetabolisme en het gebrek aan veiligheidsdata bij specifieke groepen, wordt bergamotextract voor de volgende mensen afgeraden of alleen na overleg met een arts geadviseerd.
- Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven: cholesterol is essentieel voor de ontwikkeling van het kind; ook statines worden in deze periode niet gebruikt.
- Kinderen en adolescenten: er zijn geen veiligheidsgegevens.
- Mensen die al statines of andere lipidenverlagers gebruiken: zonder medische begeleiding kan optelling van effecten of bijwerkingen optreden.
- Mensen met diabetes op bloedsuikerverlagende medicatie: bergamot kan de glucosewaarden mogelijk verlagen, met kans op hypoglykemie.
- Mensen met leverziekten: het extract werkt in op leverprocessen en de veiligheid bij een beschadigde lever is onbekend.
- Mensen met een citrusallergie: kruisreacties zijn mogelijk.
Ook mensen met een maagzweer of ernstige refluxklachten kunnen last krijgen van de zure componenten en maagirritatie.
Heb je een erfelijke vorm van hoog cholesterol, zoals familiaire hypercholesterolemie, dan is bergamot geen oplossing. Daar is medische behandeling nodig, zeker omdat sporters met deze aandoening een verhoogd risico op vroegtijdig hart- en vaatlijden kunnen hebben.
Wisselwerkingen met geneesmiddelen
Citrusvruchten staan bekend om interacties met geneesmiddelen. Grapefruitsap remt het enzym CYP3A4 in de darmwand, waardoor de spiegel van sommige medicijnen, zoals simvastatine en atorvastatine, sterk kan stijgen. Bailey en collega's beschreven tientallen geneesmiddelen waarbij dit klinisch relevant is.
Bergamot bevat verwante furanocoumarines, zoals bergamottine, die in laboratoriumonderzoek ook CYP3A4 remmen. In gestandaardiseerde sapextracten zijn de gehaltes doorgaans laag, maar dat is niet altijd gegarandeerd. Voorzichtigheid is daarom geboden.
| Geneesmiddel | Mogelijk risico | Advies |
|---|---|---|
| Statines (vooral simvastatine, atorvastatine) | Hogere spiegel, meer kans op spierklachten | Alleen in overleg met arts |
| Bloedsuikerverlagers en insuline | Kans op te lage glucose | Glucose controleren, arts informeren |
| Calciumantagonisten | Mogelijk hogere spiegels via CYP3A4 | Apotheker raadplegen |
| Immunosuppressiva (bijv. ciclosporine) | Gewijzigde spiegels | Niet combineren zonder specialist |
Combinaties met andere supplementen die het cholesterol verlagen, zoals rode gistrijst, zijn extra riskant. Rode gistrijst bevat monacoline K, chemisch identiek aan lovastatine, en EFSA heeft daar veiligheidszorgen over geuit.
Vraag bij twijfel je apotheker om een interactiecheck. Noem ook supplementen; die staan niet automatisch in je medicatiedossier.
Bijwerkingen en verstandig gebruik
In de gepubliceerde studies werden weinig bijwerkingen gemeld. De meest genoemde klachten zijn maagbranden, misselijkheid en spierkrampen. Bij spierpijn of onverklaarde zwakte, zeker in combinatie met statines, is het verstandig het creatinekinase (CK) te laten bepalen.
In studies werden doseringen gebruikt van ongeveer 500 tot 1000 mg gestandaardiseerd extract per dag. Volg de aanwijzingen van de fabrikant en overschrijd die niet.
Laat voor en na enkele maanden gebruik je lipidenprofiel bepalen. Zo weet je of het middel bij jou iets doet. Zonder meting is elk effect gissen.
Wie anabole middelen gebruikt en daardoor een verslechterd lipidenprofiel heeft, moet beseffen dat een supplement dat niet compenseert. De oorzaak aanpakken en medische begeleiding zoeken is de enige verantwoorde route.
Conclusies van de redactie
Bergamotextract heeft beperkt, maar interessant onderzoek achter zich voor het verbeteren van het lipidenprofiel. Het bewijs is nog niet sterk genoeg om het op één lijn te zetten met medicatie.
Zwangere en zogende vrouwen, kinderen, mensen met leverziekten en mensen die statines of bloedsuikerverlagers gebruiken, kunnen het beter niet of alleen onder medische begeleiding gebruiken.
Laat bij gebruik je bloedwaarden controleren en informeer je apotheker.
Lees ook onze artikelen over het lipidenprofiel bij krachtsporters, over rode gistrijst en over omega-3 voor hart en vaten.
Literatuur
- Mollace V, Sacco I, Janda E, et al. Hypolipemic and hypoglycaemic activity of bergamot polyphenols: from animal models to human studies. Fitoterapia. 2011;82(3):309–316.
- Toth PP, Patti AM, Nikolic D, et al. Bergamot reduces plasma lipids, atherogenic small dense LDL, and subclinical atherosclerosis in subjects with moderate hypercholesterolemia: a 6 months prospective study. Front Pharmacol. 2016;6:299.
- Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: a systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133–3143.
- Bailey DG, Dresser G, Arnold JM. Grapefruit-medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ. 2013;185(4):309–316.
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188.
