Tribulus terrestris: toedieningsvormen en welke je kiest
Tribulus terrestris, in het Nederlands ook wel aardstekel genoemd, is een van de populairste kruiden in 'testosteron-boosters'. Op het schap vind je capsules, tabletten, poeders en vloeibare extracten met sterk uiteenlopende gehaltes. De redactie legt uit wat de verschillen zijn, wat het onderzoek zegt en hoe je een bewuste keuze maakt.
Wat is tribulus en wat wordt beweerd?
Tribulus terrestris is een kruipende plant die groeit in warme, droge streken van Zuid-Europa, Azië, Afrika en Australië. De vruchten hebben scherpe stekels, wat de plant in het Engels de bijnaam 'puncture vine' oplevert. In de traditionele Indiase en Chinese geneeskunde werd de plant gebruikt voor onder meer urinewegklachten en als afrodisiacum.
In de sportwereld werd tribulus populair nadat Bulgaarse krachtsporters het in de jaren zeventig en tachtig zouden hebben gebruikt. Het verhaal ging dat het kruid de natuurlijke testosteronproductie zou verhogen via het luteïniserend hormoon (LH).
Tegenwoordig wordt tribulus verkocht met claims over meer libido, kracht en spiermassa. Binnen de EU zijn er geen goedgekeurde gezondheidsclaims voor tribulus. Fabrikanten mogen dus niet stellen dat het testosteron verhoogt.
Om te begrijpen waarom producten zo sterk verschillen, moet je weten welke stoffen als werkzaam worden beschouwd.
Saponinen en protodioscine: waar draait het om?
De belangrijkste groep inhoudsstoffen zijn steroïdale saponinen, met protodioscine als de bekendste. Producten worden meestal gestandaardiseerd op het gehalte totale saponinen, vaak 40% tot 90%, en soms specifiek op protodioscine.
Het saponinegehalte van de plant varieert sterk met de herkomst. Analyses van Ganzera en collega's en later onderzoek lieten zien dat planten uit Bulgarije en andere delen van Oost-Europa een ander saponineprofiel hebben dan planten uit India of China. Ook welk deel van de plant wordt gebruikt, het bovengrondse kruid of de vrucht, maakt uit.
Een hoog percentage saponinen op het etiket betekent niet automatisch een hoger gehalte protodioscine. Sommige extracten worden 'verrijkt' gemeten met een methode die ook andere stoffen meetelt. Een studie van Pokrywka en collega's naar supplementen voor sporters wees op grote verschillen tussen gelabelde en werkelijke samenstelling.
Voor de consument is het dus lastig om producten op basis van het etiket te vergelijken.
De verschillende toedieningsvormen
Tribulus wordt in verschillende vormen aangeboden. Elke vorm heeft praktische voor- en nadelen.
| Vorm | Kenmerken | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|---|
| Capsules met extract | Gestandaardiseerd op saponinen | Dosering duidelijk, geen smaak | Kwaliteit afhankelijk van leverancier |
| Tabletten | Geperst extract, vaak hoog gedoseerd | Goedkoop per dosis | Bindmiddelen, soms tragere afgifte |
| Poeder | Los extract of gemalen kruid | Flexibel te doseren | Zeer bittere smaak, onnauwkeurig |
| Vloeibaar extract / tinctuur | Op alcohol- of glycerinebasis | Snelle inname | Gehalte vaak onduidelijk |
| Combinatieproducten | Met zink, fenegriek, maca e.d. | Alles in één | Moeilijk te beoordelen, meer interacties |
Capsules met een gestandaardiseerd extract zijn voor de meeste gebruikers de meest praktische keuze. Je weet wat je neemt en hebt geen last van de uitgesproken bittere smaak.
Combinatieproducten maken het moeilijker om te beoordelen welk ingrediënt welk effect heeft. Bovendien zijn er meer kansen op interacties en verontreinigingen.
Gemalen kruid zonder standaardisatie bevat doorgaans lage gehaltes en is daardoor nauwelijks te vergelijken met onderzoek.
Wat zegt het onderzoek over effect?
Hier zit de grootste teleurstelling. Een studie van Neychev en Mitev bij jonge, gezonde mannen vond na vier weken geen effect van tribulus op testosteron, androsteendion of LH. Rogerson en collega's onderzochten tribulus bij elite rugbyspelers tijdens vijf weken voorbereiding en vonden geen verschil in kracht of lichaamssamenstelling ten opzichte van placebo.
Een systematische review van Qureshi en collega's concludeerde dat er bij mensen geen consistent bewijs is voor een testosteronverhogend effect. Wel zijn er enkele aanwijzingen voor een mogelijk effect op seksuele functie en libido, vooral bij mensen met klachten, al zijn ook die studies beperkt.
- Testosteron bij gezonde mannen: geen aantoonbaar effect.
- Kracht en spiermassa bij sporters: geen aantoonbaar effect.
- Libido: beperkte aanwijzingen voor enig effect.
De vorm waarin je tribulus neemt, verandert daar weinig aan. Er is geen onderzoek dat aantoont dat een bepaalde vorm wel spiergroei bevordert waar andere vormen falen.
In studies werden vaak doseringen van rond 250 tot 1500 mg extract per dag gebruikt. Hogere doses leverden geen betere resultaten op.
Veiligheid en een verstandige keuze
In de korte studies werd tribulus doorgaans goed verdragen. Gemelde bijwerkingen zijn maagklachten, misselijkheid en slaapproblemen. Er zijn enkele casusbeschrijvingen van nier- of leverproblemen bij gebruik van hoge doses, vaak in combinatie met andere middelen.
In diergeneeskunde is bekend dat schapen die grote hoeveelheden tribulus eten, lever- en zenuwschade kunnen oplopen. Die situatie is niet direct vergelijkbaar met supplementgebruik, maar het onderstreept dat een plant niet automatisch veilig is.
Gebruik tribulus niet tijdens zwangerschap of borstvoeding, en overleg met een arts bij diabetes, hoge bloeddruk, hormoongevoelige aandoeningen of medicijngebruik. Wedstrijdsporters moeten rekening houden met het risico op verontreiniging met verboden stoffen; tribulus zelf staat niet op de WADA-lijst.
Wil je het toch proberen, kies dan een product met vermelde standaardisatie, een onafhankelijk analysecertificaat en zonder overbodige combinaties. Volg de dosering op het etiket.
Conclusies van de redactie
Tribulus is verkrijgbaar als capsule, tablet, poeder of vloeibaar extract. Een gestandaardiseerde capsule is de meest praktische vorm.
Ongeacht de vorm is er geen overtuigend bewijs dat tribulus testosteron, kracht of spiermassa verhoogt bij gezonde sporters. Er zijn beperkte aanwijzingen voor een effect op het libido.
Productkwaliteit en samenstelling variëren sterk; kritisch kiezen blijft belangrijk.
Verder lezen? Kijk ook naar onze artikelen over fenegriek, over ashwagandha en testosteron en over wat je kunt laten meten bij hormonale klachten.
Literatuur
- Neychev VK, Mitev VI. The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men. J Ethnopharmacol. 2005;101(1-3):319–323.
- Rogerson S, Riches CJ, Jennings C, et al. The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. J Strength Cond Res. 2007;21(2):348–353.
- Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014;11(1):64–79.
- Pokrywka A, Obmiński Z, Malczewska-Lenczowska J, et al. Insights into supplements with Tribulus terrestris used by athletes. J Hum Kinet. 2014;41:99–105.
- Ganzera M, Bedir E, Khan IA. Determination of steroidal saponins in Tribulus terrestris by reversed-phase high-performance liquid chromatography and evaporative light scattering detection. J Pharm Sci. 2001;90(11):1752–1758.
